در این مقاله نخست مفاهیم شکاف، گسست، انقطاع و تفاوت نسلی تعریف شده و از این میان مفهوم شکاف نسلی به‏عنوان رایج‏ترین مفهوم و مسئله اجتماعی تعیین شده است. سپس به نقل از بنگستون سه دیدگاه عمده در باره شکاف یا گسست نسلی توضیح داده شده است: 1- دیدگاهی که از وجود "شکاف بزرگ" حمایت می‏کند، 2- دیدگاهی که در نقطه مقابل، شکاف بزرگ را توهم دانسته و آن را ناشی از فریب افکار عمومی از سوی رسانه‏های عمومی می‏داند و 3- دیدگاه سوم، دیدگاهی است بین دو دیدگاه پیشین و اعتقاد به وجود "گسست و تفاوت انتخابی" میان نسل‏ها دارد.در بررسی شکاف نسلی در ایران نیز چهار دیدگاه مطرح شده است: 1-‏ دیدگاه کسانی‏که از وجود شکاف نسلی در ایران دفاع می‏کنند، 2- دیدگاه کسانی‏که به تفاوت نسلی قائل‏اند و نه شکاف یا گسست نسلی، 3- دیدگاه کسانی‏که مساله اصلی را گسست فرهنگی می‏دانند و نه گسست نسلی و 4- دیدگاه افرادی که با بیم و امید به این پدیده نظر دارند و معتقدند شرایط فعلی پتانسیل گسترش تفاوت نسلی را تا سرحد شکاف نسلی دارد، منوط به اینکه مدیریت صحیح نشود.به‏منظور آزمون فرضیه‏ها، داده‏‏های دو طرح ملی تحول ارزش‏ها و نگرش‏ها در سال‏های 79 و 82 بررسی شده است. بر اساس ‏یافته‏های این دو طرح، می‏توان گفت در هر سه حوزه ارزش‏های دینی، سیاسی و اجتماعی، در برخی زمینه‏ها تفاوت آشکاری میان جوانان و بزرگساﻻن مشاهده نمی‏شود و در برخی زمینه‏ها نه تنها تفاوت زیادی در میان جوانان و بزرگسالان دیده می‏شود، بلکه این تفاوت در طی زمان ‏بیشتر نیز شده است.

در این تحقیق به منظور بررسی رابطه رشد اخلاقی و سبک تربیتی بزرگسالان با میزان کشمکش و گسست آنان با نوجوانان، از بین دبیرستان های پسرانه تهران، دو دبیرستان انتخاب شدند. آن گاه از بین دانش آموزان سال های سوم و پیش دانشگاهی هر دبیرستان، 100 نفر (در مجموع 200 نفر) به صورت تصادفی انتخاب شدند. سپس میزان کشمکش و نیز نگرش های سیاسی آنان با پدرانشان با استفاده از دو مقیاس محقق ساخته دارای پایایی بسنده اندازه گیری شد. همزمان با آن، میزان رشد قضاوت اخلاقی، نگرش های سیاسی و سبک تربیتی پدران آنها نیز با استفاده از معمای رشد اخلاقی کولبرگ، مقیاس نگرش سنج و مقیاس سبک تربیتی اندازه گیری شد. داده های حاصل نشان داد که اولا بین حدود دو سوم نوجوانان و پدران آنان گسست روانی وجود دارد؛ ثانیا، بین رشد اخلاقی پدران و میزان گسست آنان با فرزندان شان رابطه معناداری وجود دارد؛ ثالثا، بین رشد اخلاقی پدران و همخوانی نگرش های سیاسی آنان با نگرش های فرزندان شان رابطه وجود دارد.

مقاله حاضر با رویکردی در جهت شناخت چالش هایی که در برابر خانواده ایرانی قرار دارد پدیده «شکاف نسلی» را مورد توجه قرار داده است. پس از طرح مساله، با تعریف و تفکیک معنایی میان چهار مفهوم مشابه؛ تفاوت، تعارض، گسست، و شکاف نسلی، به تحلیل نظریه ها و پژوهش های مرتبط و تقابل مساله شکاف نسلی با ساختار خانواده امروزین در ایران پرداخته است. دراین راستا از داده ها و نتایج تعدادی از پژوهش ها در ایران که به طور کلی به تضاد ارزشی میان نسلها پرداخته اند بهره گرفته شده است. براین اساس، هدف مقاله حاضر شناخت وضع موجود در زمینه شکاف نسلی و بررسی و تحلیل عواملی است که شکاف بین نسلها در خانواده معلول آن است. با در نظر گرفتن عوامل متعدد و متنوع موجود، در بررسی یافته های پژوهش های انجام شده تفاوت قابل ملاحظه ای بین گروه های سنی در ایران مشاهده نشده است. در زمینه رویارویی ارزش های نسلی با خانواده و روابط میان نسلی و درون نسلی در درون آن، تفاوت های قابل ملاحظه ای در عرصه ارزش های خانوادگی میان نسل ها وجود ندارد و کمابیش نوعی وفاق جمعی در رابطه با این ارزش ها، میان نسل جوان و بزرگسال جامعه دیده می شود. البته می توان گفت در عرصه عمومی فرهنگ جامعه ایران شکاف عمیق و اختلاف قابل تاملی وجود ندارد اما شکاف نسلی موجود، در نقطه مقابل عرصه عمومی، در عرصه زندگی خصوصی آحاد جامعه ما موضوعیت می یابد.

سبک زندگی در خانواده بنا نهاده می شود و شخصیت فرد را شکل می دهد. در سبک زندگی اسلامی بر آموزه های اسلامی تاکید شده است. سبک زندگی اسلامی با همه ابعاد زندگی فرد مرتبط است و از این رو اسلامی است که نمی تواند بی ارتباط با عواطف، شناخت و نیت ها باشد. بر این اساس هر رفتاری که بخواهد مبنای اسلامی داشته باشد، باید حداقل هایی از عواطف، شناخت و نیت ها را پشتوانه خود قرار دهد. یکی از مسائل اجتماعی که دامن گیر خانواده ها شده است، اختلاف های فکری و ارزشی در روابط خانوادگی میان والدین و فرزندان است. پدیده گسست نسلی، پدیده ای جامعه شناختی است که جامعه ما به دلیل نهادینه نشدن سبک زندگی اسلامی با آن مواجه است. هدف پژوهش حاضر ارائه راه هایی برای برخورد با پدیده گسست نسلی در خانواده هاست. این پژوهش با روش توصیفی به بررسی پدیده گسست نسلی و عوامل موثر بر شکل گیری آن پرداخته و سپس راه هایی برای برخورد با آن ارائه کرده است. نتایج بیان گر آن است که سبک زندگی اسلامی که مبتنی بر اعتدال است، زمینه ساز پیوند عاطفی در خانواده می باشد و از پدیده گسست نسلی جلوگیری می کند.

کم و کیف ارزش ها، نگرش ها و هنجارهای نسل جدید جامعه ایرانی و رابطه نسل ها با یکدیگر یکی از سوال های اساسی جامعه ما محسوب می شود. این مساله از زمانی مورد توجه قرار گرفت که با پایان یافتن جنگ تحمیلی و اجرای برنامه های توسعه، جامعه ایرانی دچار تغییرات فرهنگی و تحولات اجتماعی شگرفی شد. همزمان با این تحولات، گروه های سنی جدید از جامعه عرصه نوجوانی را ترک گفته و به خیل جوانان می پیوندند و در عرصه عمل اجتماعی ایفای نقش می کنند و آهسته آهسته نسلی جدید که عنوان نسل سومی ها را برای خود برگزیده است، شکل می گیرد. همزمانی تحولات و ایفاگری نقش های متفاوت توسط این نسل در عرصه عمل اجتماعی و بروز برخی از رفتار ها و هنجار ها از سوی این نسل، جامعه را با سوالاتی روبرو می کند: آیا نسل ها می تواند توضیح دهنده سطوحی از تغییرات فرهنگی و اجتماعی جامعه باشد؟ رابطه نسل ها با یکدیگر چگونه است؟ این سوالات مورد توجه جامعه علمی و دانشگاهی قرار گرفت و پژوهش های متعددی را برانگیخت. پژوهش هایی که بعضا به نتایج متضاد رسیدند به طوری که برخی به گسست نسلی و برخی به عدم گسست نسلی در ایران اعتقاد دارند. این نوشته با بررسی مفاهیم نسل و گسست نسلی در بررسی ها و مطالعات انجام شده نگاهی به مفهوم شناسی این مفاهیم در پژوهش ها و تحقیقات این حوزه داشته است و برخی مسایل و مشکلات آن را بر شمرده است.

ارزش ها دارای کارکردهای بسیارمهم در جامعه هستند و این اهمیت زمانی بیشتر مشخص می شود که جامعه ای در معرض تغییر و تحولات قرار گیرد و تقویت انسجام اجتماعی یک ضرورت اساسی تلقی شود. جامعه ایران در چند دهه گذشته تحولات بزرگی چون انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی را پشت سر گذاشته و در مرحله نوسازی و سازندگی است. در این راستا، برحسب تجربه مستقیم و یا غیرمستقیم کنشگران اجتماعی از رویدادهای اشاره شده و یا دیگر ملاک ها می توان به وجود نسل ها در ایران پی برد. حال سوال این است. «آیا شکاف نسلی بین نسل ها وجود دارد؟» قصد اصلی این مقاله آن است که از طریق فراتحلیل، وضعیت تحول اجتماعی ایران را در بعد انتقال ارزش ها از منظر شکاف نسلی یا تفاوت نسلی در راستای دستیابی به اهداف زیر بررسی و تحلیل نماید:1- بررسی و تشریح مفاهیم اصلی در حوزه ارزش ها و نسل.2- بررسی تئوری های تبیین کننده مسائل نسلی و مقایسه آنها با یکدیگر.3- بررسی تحقیقات تجربی پیشین درخصوص مسائل نسلی اعم از تفاوت، شکاف، و انقطاع نسلی.نتایج بیشتر تحقیقات تجربی وجود شکاف یا گسست نسلی را تایید نمی نمایند. تعارض ارزشی و نگرشی میان گروه های نسلی در اکثر پژوهش های انجام شده تایید نمی شود و فرضیه شکاف نسلی با داده های اغلب پژوهش های انجام شده انطباق نداشته و بنابراین معتبر نیست. این نتایج همسویی بیشتری را با کسانی که معتقد به تفاوت نسلی هستند و نه شکاف یا گسست نسلی، نشان می دهند.

یکی از حوزه های روانشناسی بالینی تحوّلی، چگونگی تأثیر فرهنگ بر تحوّل، رفتار و تجربه ی بیماری است. گسترش موج وسیع صنعتی شدن، جوامع سنّتی را دستخوش تغییرات و تحوّلات عمده ای در زمینه های اجتماعی و فرهنگی کرده است. بسیاری از این تحوّلات، متأثر از تفاوت-های نسل هایی اند که جانشین یکدیگر می شوند. ساختار هویّت در متن شخصیت، مرتبط با زمینه-های اجتماعی-فرهنگی است. پژوهش حاضر که مطالعه ای درون فرهنگی محسوب می شود، با هدف ردیابی گسست فرهنگی-اجتماعی در روابط بین نسلی و بررسی نقش آن در شکل گیری هویّت انجام شده است. برای رسیدن به نتیجه، هم جوشی دو روش کیفی مورد توجه قرار گرفته است. ردیابی گسست فرهنگی-اجتماعی در مورد آزمودنی ها و والدین شان، گشایش راهی-ست برای بررسی هویّت. بنابراین، بر اساس مراجعه ی مستقیم به آراء مصاحبه شوندگان، با استفاده از روش بالینی تک بررسی "تئوری داده بنیاد"، زمینه ی مسائل مربوط به روابط فرهنگی-اجتماعی بررسی شده است. سپس بر این مبنا، با استفاده از "روش بالینی"، منزلت های هویّتی به صورت "تک بررسی" مورد بررسی قرار گرفته اند. 10 نفر از زنان و دخترانِ جوان شهر تهران با روش "نمونه گیری نظری" انتخاب شده اند. ابزارهای پژوهش، جدول های راهنمای مصاحبه بوده اند. تجزیه و تحلیل داده ها بر اساس مقوله بندی و تفسیر آن ها صورت گرفته است. نتایج در یک مدل نظری ترسیم شده و نشان داده که هر قدر شدّت گسست فرهنگی-اجتماعی بیشتر باشد، احتمال نارسایی هویّت در فرزندان خانواده بیشتر است.

مقاله حاضر می کوشد مساله و اهمیت بحث گسست نسلی را برای کشوری که در طول هزاران سال به رغم تهدیدات متعدد و جنگ های گسترده با این مساله روبه رو نبوده، بررسی کند و خطرهای آن را مشخص نماید. در پاسخ به این خطرها، بحث هویت ملی مطرح می شود که در طول یک دوره طولانی پدید می آید و نقش اساسی در پیوند و انسجام ملی (و جلوگیری از گسست نسلی و همچنین گسست قومی، زبانی، نژادی و...) ایفا می نماید.در این فرایند بحث هایی همچون انواع هویت ها در جهان معاصر، نقش ملت سازی و عناصر منسجم کننده هویت ملی مورد بررسی قرار می گیرد و دیدگاه های مختلف در تعریف هویت ملی ایران و پیامد و تاثیر و خطرات هر دیدگاه عنوان می شود و کوشش می کند عناصر و خطرهای مقوم و گسست هویت مشخص گردد. در پایان نیز به نتیجه گیری و عرضه پیشنهادهایی پرداخته می شود.

پس از جنگ جهانی دوم کشورهای در حال توسعه به شدت رشد کردند و تحولات اجتماعی مانند جنبش های اجتماعی را تجربه کردند در پس این تحولات ساختاری عینی تحولاتی از نوع ذهنی در لایه های زیرین اجتماعی حاصل شد که تغییر موقعیت اجتماعی جوانان حاصل یک چنین تحولاتی بود. ایران نیز تحت تأثیر برخی از تحولات همچون افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و جهانی شدن قرار گرفت که از جمله پیامدهای این تحولات مهم، شکاف بین نسل ها می باشد. لذا توجه به مسئله شکاف بین نسل ها در ایران و نحوه سیاستگذاری برای مدیریت آن از درجه اهمیت بالائی برخوردار است. بنابراین با توجه به نظریه تئوری تناقض پرورش اجتماعی اولیه و ثانویه برگر و لاکمن ضمن بررسی علل شکاف بین نسل ها در ایران در چارچوب مدل سیاستگذاری چرخه ای جونز اقدام به ارائه راه حل شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و جمع آوری داده ها به روش کتابخانه ای است. یافته های تحقیق بیانگر آن است که نحوه تعامل سه نهاد دین، دولت و خانواده تأثیر بسزائی در کاهش یا افزایش شکاف نسلی دارد همچنین گسترش شهر نشینی و افزایش جمعیت و انقلاب اطلاعات و ارتباطات نسل جدید را با دنیای جدیدی مواجه کرده و ارزشها، هنجارها و فرهنگ او را دچار تغییر و تحول می نماید. نتیجه تحقیق بیانگر وجود شکاف نسلی در ایران و ضرورت توجه و سیاستگذاری در این زمینه می باشد.